بلاگدرس‌خوانی یا خرخوانی (در حال بازنگری)

درس‌خوانی یا خرخوانی (در حال بازنگری)

در مطلب شیوه درس‌خوانی به طور مفصل درباره درس‌خوانی و ساختار مطالعه درس‌ها صحبت شده است. مطلب حاضر به چرایی و چگونگی ترتیب درس‌خوانی پرداخته است. توزیع زمان مطالعه درس‌ها در یک نشست درسی بسیار مهم است و بی‌اغراق، سرنوشت‌تان را در بلندمدت تحت تأثیر قرار خواهد داد. همین‌که در مکان مناسبی مستقر می‌شوید و درسی را در مدت‌زمانی مشخص مطالعه می‌کنید، ‌یک نشست درسی برگزار کرده‌اید!

بلاک درسی

مطالعه بهره‌ورانه درس‌ها برای تأمین هدف‌هایی که پیش‌تر در مرحله هدف‌گذاری درسی تعریف شده است مستلزم برگزاری نشست‌های درسی درست و درمان مبتنی بر دو چارچوب مفهومی و عملیاتی است.

چارچوب مفهومی؛ مجموعه‌ای از قواعد، شیوه‌ها و اصولی هستند که شیوه درس‌خوانی را تعریف می‌کنند و از صفر تا صد فرایند مطالعه را پوشش می‌دهند. مجموعه آی.تی.باز شیوه PQ6R را به عنوان چارچوب مفهومی برای درس‌خوانی ارشد مدیریت انتخاب کرده است و توجه جدی به شیوه مذبور را به داوطلبان کنکور ارشد توصیه می‌کند. سه چهار برداشت متفاوت از PQ6R در وب فارسی منتشر شده است که کشف و خواندن‌شان را توصیه می‌کنیم. برداشت ما از این شیوه در مطلب «شیوه درس‌خوانی» منتشر شده است. گفته باشم که PQ6R وحی منزل نیست و شیوه‌های رسمی و غیررسمی بسیاری درباره علم و فن مطالعه معرفی شده‌اند!

چارچوب عملیاتی؛ مجموعه‌ای از تکنیک‌های کارآمد در برگزاری درست و درمان نشست درسی برای تأمین تمام و کمال هدف‌های درس‌خوانی است. چارچوب عملیاتی؛ درباره چگونگی برگزاری یک نشست درسی آدمیزادی مبتنی بر چارچوب مفهومی است. تکنیک‌های چارچوب عملیاتی مبتنی بر ویژگی‌های بدنی و ذهنی نوع بشر و کارکرد بهینه مغز تعریف شده‌اند و به طور ویژه بر فعالیت درس‌خوانی تمرکز دارند.

چارچوب مفهومی بر کارآمدی کلی درس‌خوانی در کل فرایند مطالعه، و چارچوب عملیاتی بر کارآمدی جزئی در هر نشست درسی تأکید و تمرکز دارند. چارچوب‌ها درباره توزیع زمانی هر نشست درسی، زمان مناسب برای برگزاری نشست درسی، بخش‌بندی و رعایت تقدم و تأخر در هر نشست درسی صحبت می‌کنند. برگزاری هر نشست درسی باید متناسب با نوع درس، مرحله درس‌خوانی، فاصله با آزمون، سختی درس، اهمیت درس و برخی پارامترهای دیگر باشد.

بلاک درسی؛ برای کسب حداکثر انتفاع از هر نشست درسی تعریف می‌شود. ساختار هر بلاک درسی متشکل از سه بخش آغازین، بدنه اصلی و پایانی است:

۱. آغاز درس‌خوانی

آغاز مطالعه درس اصلی مستلزم اشراف بر مباحث قبلی و جانمایی درس جدید در ساختار کلی درس است. تمام یادداشت‌ها، نکته‌های کلیدی و خلاصه‌درس‌های پیشین باید سریع و با محوریت نقشه مفهومی درس‌ها مرور شوند. نقشه مفهومی درس (درخت حافظه) باید پس از اتمام هر درس ترسیم، تکمیل و تصحیح شود. نکته مهم این است که این بخش علی‌القاعده باید در ۱۰ تا ۱۵ دقیقه تکمیل شود. برای درک کامل نقشه مفهومی یا درخت حافظه (Mind map) توصیه می‌کنم کتاب‌های جناب «تونی بوزان» را مطالعه کنید.

۲. بدنه درس‌خوانی

پس از مرور سریع درس‌های پیشین، زحمت بکشید و درس جدید را پیش‌خوانی کرده و پرسش‌های مورد علاقه بازپرس ذهن‌تان را طراحی کنید. این دو مرحله باید در ۳ تا ۵ دقیقه تکمیل شوند تا مطالعه درس جدید (بازخوانی) ممکن شود. بازه زمانی مناسب برای مطالعه پیوسته، حداقل ۳۰ دقیقه و حداکثر ۵۰ دقیقه است. در نشست درسی دو بخشی (بلاک‌های متوالی) باید حداقل ۱۰ و حداکثر ۱۵ دقیقه استراحت کرد.

تعیین بازه‌های زمانی مبتنی بر رفتار مغز در «فراخوانی بهینه آموخته‌ها» و کمینه‌سازی «هزینه تمرکز» است. حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پس از آغاز جدی مطالعه، مغز آدمی گرفتار یکنواختی موضوعی می‌شود و تمایل به تغییر رفتار، و استقرار تمرکز بر موضوعی دیگر (جذاب‌تر) دارد. چنان‌چه بی‌گدار به آب زده باشید و مرحله دوم PQ6R یعنی بازپرسی‌تان بلنگد، باید منابع ذهنی و زمانی بیشتری برای برقراری دوباره تمرکز صرف کنید که موجب افزایش هزینه و کاهش کیفیت درس‌خوانی می‌شود!

۳. پایان درس‌خوانی

مطالعه درس تازه‌تان که تمام شد باید همان درس را دوباره مرور کنید و نقشه مفهومی درس تازه را در بدنه نقشه مفهومی کل درس تکمیل کنید. بخش پایانی شاید مهم‌تر از بدنه اصلی مطالعه باشد. مغز آدمی در بیشتر مواقع بخش‌های آغازین و پایانی اطلاعاتی را که دریافت کرده است، بهتر فراخوانی می‌کند. مرورهای پنج دقیقه‌ای درس تازه‌ای که مطالعه شده است در ثبت و تثبیت آموخته‌ها بسیار مؤثر است.

_Study_Remember_920527

نشست درسی

مجموعه‌ای از رویدادهای پیوسته، هدف‌مند و در یک بازه زمانی مشخص برای تأمین هدف‌های درسی هستند که نتایج‌شان قابل ارزیابی است. هر نشست درسی بسته به شرایط متشکل از یک یا چند بلاک درسی است. به طور مثال؛ برخی درس‌ها با مبحث‌ها هستند که یادگیری‌شان در ۳۰ تا ۵۰ دقیقه ممکن است، اما درس‌هایی هم هستند که یادگیری‌شان مستلزم سه تا چهار ساعت مطالعه پیوسته است. نشست درسی مورد نیاز برای پوشش این‌قبیل درس‌ها از دو تا چهار بلاک درسی تشکیل می‌شود.

به طور پیش‌فرض؛ نشست درسی از دو بلاک درسی متوالی تشکیل شده است. بسیار توصیه شده است زمان مطالعه درس اصلی محدود به بازه ۳۰ تا ۵۰ دقیقه باشد و چنان‌چه تکمیل درس‌خوانی نیازمند زمان بیشتری باشد بهتر است یک بلاک درسی تازه به نشست درسی افزوده شود. تقطیع درس‌خوانی در بلاک‌های متوالی موجب افزایش کیفیت فراخوانی مطالب می‌شود. نشست‌های درسی، بهتر است از بلاک‌های درسی بیشتری تشکیل شوند، چرا که افزایش تعداد بلاک‌های درسی موجب افزایش تعداد آغازها و پایان‌ها می‌شود و در بلندمدت، کارایی مطالعه را افزایش می‌دهد!

_Study_Session_920527

دیاگرام بالا چگونگی توزیع زمان مطالعه را در فرایند درس‌خوانی نشان می‌دهد. مشهود است که رفتار بلاک‌های درسی در هنگام هم‌جواری اندکی تغییر می‌کند. گفته بودم که در بخش آغازین هر بلاک درسی، باید تمام درس‌های پیشین مرور می‌شوند. در هنگام هم‌جواری دو بلاک درسی در طول یکدیگر و در بخش آغازین بلاک درسی دوم، صرفا درسی که به تازگی مطالعه شده است مرور می‌شود. یعنی بخش پایانی بلاک اول در بخش آغازین بلاک درسی دوم تکرار می‌شود. همچنین در بخش پایانی بلاک درسی دوم؛ تمام درس‌هایی که در هر دو بلاک مطالعه شده است مرور می‌شود.

در گذر زمان باید حواس‌تان به تغییر بازه زمانی درس‌خوانی باشد، چرا که به مرور بر حجم مطالب انباشته می‌شود و درس‌خوان بی‌نوا باید زمان بیشتری را صرف مرور انباشتی درس‌های پیشین کند!

بسته به شرایط می‌شود تعداد بلاک‌های درسی داخل هر نشست درسی را افزایش داد. برای درس‌هایی که محتوای گریزپا دارند بهتر است از ترفند فشرده‌سازی زمانی استفاده کرد. فرض کنید مطالب درسی را در یک نشست دو ساعته شامل دو بلاک درسی یک ساعته با ۱۰ دقیقه استراحت درس‌خوانی می‌کنید. می‌شود همین مقدار مطلب را در سه بلاک درسی ۳۰ دقیقه‌ای با دو وقت استراحت درس‌خوانی کرد. با این کار؛ یک آغاز و یک پایان به درس‌خوانی‌تان افزوده می‌شود و کیفیت ثبت و تثبیت و فراخوانی مطالب بالاتر می‌رود.

درس‌خوانی یا خرخوانی

خرخوان کیست؟ آیا عنوان «خرخوان» اکتسابی است؟ آیا خرخوانی مزیت است؟

خرخوان؛ فردی است که پیوسته و بسیار می‌خواند و به هزار و یک علت متفاوت می‌تواند سرش را برای ساعت‌ها و روزها و هفته‌های متمادی در کتاب، جزوه یا هر چیز خواندنی دیگر فرو کند و عالم و مافیها را از اساس بی‌خیال شود.

خرخوانی؛ مهارتی اکتسابی و سهل‌الوصول برای افراد مطالعه‌دوست است. کسب مهارت فاخر خرخوانی برای مطالعه‌گریزان نشدنی است. خرخوانی؛ همت و پیگیری مستمر می‌طلبد که شرط لازم برای کسب موفقیت است!

خرخوانی؛ هم عیب است و هم مزیت. کم نیستند دوستانی که زندگی‌شان را می‌دهند که خرخوان شوند، و هستند بسیارخوان‌هایی که از کسب عنوان «خرخوانی» رنج می‌کشند. راستش اگر خرخوانی به معنای «بسیارخوانی» برای «بسیاردانی» باشد که فوق‌العاده است. اگر خرخوانی به معنای خواندن بولدوزری برای انهدام کتاب‌ها و جزوه‌ها باشد بدیهی است که از اساس مذموم است. علی‌ای‌حال؛ در ادامه مسیرمان تا آزمون ارشد باید تکلیف‌مان را با مقوله «خرخوانی» مشخص کنیم.

کنکوری‌های پرتلاش و پیگیر بر اساس سه ویژگی (۱) تعریف هدف‌های سلیس، دست‌یافتنی و ملموس، (۲) طرح‌ریزی برنامه درسی برای چگونگی تأمین هدف‌ها و (۳) صرف بهینه منابع برای تأمین هدف‌ها روی پیوستار «درس‌خوانی» تا «خرخوانی» مستقر می‌شوند. تفاوت اصلی حضرات «درس‌خوان» و «خرخوان» در هدف‌گذاری و طرح‌ریزی است. این دو به طور مشترک تفاوت‌هایی با دیگر داوطلب‌های کنکور ارشد در همت بلند و پیگیری فعالیت‌های درس‌خوانی دارند.

خرخوان‌ها بر دو گونه بولدوزری و تراکتوری هستند و تفاوت‌شان؛ در چگونگی صرف منابع برای درس‌خوانی کارآمد است. خرخوان‌های بولدوزری تا می‌شود، و تا می‌توانند می‌خوانند و دغدغه‌ای بابت چگونگی صرف منابع ندارند. خرخوان‌های تراکتوری اما، فوق‌العاده می‌خوانند و نقطه کانونی تلاش‌شان، صرف حداقل منابع است.

درس‌خوان‌ها؛ مدل پیشرفته «خرخوان‌های تراکتوری» هستند که تلاش‌شان هدف‌دار و مبتنی بر برنامه‌ای مدون و آدمیزادی است. با یک مثال ساده تلاش می‌کنم این‌ها را ملموس‌تر کنم:

خرخوان بولدوزری؛ مصداق راننده‌ای است که عزم مشهد می‌کند، اما وارد اولین خروجی می‌شود و سبقت غیرمجاز می‌گیرد و از سرعت مجاز فراتر می‌رود و چهار پنج سواری بی‌نوا را زخمی می‌کند و با مشکل بنزین مواجه می‌شود و با هزار نذر و دعا به شهری می‌رسد که صدها کیلومتر از مشهد فاصله دارد.

خرخوان تراکتوری؛ همان راننده قبلی است با این تفاوت که تابع تمامی قوانین است و بنزین تمام نمی‌کند و رانندگی کم‌نظیری دارد، اما تلاشش به مشهد ختم نمی‌شود!

درس‌خوان داستان ما؛ مصداق راننده مبادی آدابی است که هم راه می‌شناسید و رانندگی می‌داند و مسافرانش را در صحت و سلامت به مقصد می‌رساند.

البته راننده درست و درمان دیگری هم در این داستان حاضر است که حتی راه را بهتر از راننده درس‌خوان می‌شناسد و در رانندگی نظیر ندارد، اما همت نمی‌کند و همین‌طور در خیال مشهد مانده است. این دسته را همین طوری «بیدارشدگان» خطاب کرده‌ام که می‌دانند که نمی‌دانند، اما هنور برای دانستن کمر همت نبسته‌اند!

_Effectiveness_vs_Efficiency_Study_920527

ختم کلام

یک. اگر مطالب این مجموعه را مرتب دنبال کرده باشید باید بتوانید هدف‌های سلیس، ملموس و دست‌یافتنی تعریف کنید و باید بتوانید برنامه‌ای درست و درمان برای تأمین هدف‌ها طرح‌ریزی کنید و در مرحله آخر همت کنید و هدف‌ها را بر اساس ضابطه‌هایی که خودتان وضع کرده‌اید محقق کنید. درباره شیوه درس‌خوانی بیش از این‌ها می‌شود نوشت، اما از امروز توصیه می‌کنم عزم‌تان را جزم کنید و درجه همت‌تان را اندکی بالا بکشید و درس‌خوانی را آغاز کنید. چند هفته‌ای که تمرین کنید، دست‌گیرتان می‌شود که درس چیست و درس‌خوانی به کدامین‌سو می‌برندتان!

دو. ضرر نمی‌کنید اگر کسب مهارت تندخوانی، حل خلاقانه مسأله، تکنیک‌های تقویت حافظه و مهارت ترسیم درخت حافظه را برای مهرماه برنامه‌ریزی کنید. راستش دوست داشتم درباره منحنی فراموشی که سال‌ها پیش توسط روان‌شناس آلمانی «هرمن ابینگ‌هاوس» معرفی شده است بنویسم که فرصتش مهیا نشد. این بنده خدا تأکید داشت که هر چه را که یاد می‌گیرید باید در دوره‌های منظم تکرار کنید تا در حافظه بلندمدت‌تان حک شود!

تونی بوزان در کتاب «قدرت حافظه درخشان» چنین توصیه کرده است که آنچه را آموخته‌اید به ترتیب زیر تکرار و مرور کنید:

  1. کمی پس از این که آن مطلب را آموختید.
  2. یک روز بعد از یادگیری.
  3. یک هفته پس از اولین روز یادگیری.
  4. یک ماه پس از شروع یادگیری.
  5. سه تا شش ماه پس از شروع یادگیری.

شیوه‌های بسیاری در این‌باره مطرح شده‌اند که نباید درگیرشان شد. یکی‌شان را انتخاب کنید و در درس‌خوانی استفاده کنید!

سه. از هفته‌های آتی به طور تخصصی درباره درس‌ها و تکنیک‌های ویژه برای موفقیت در کنکور ارشد مدیریت خواهیم نوشت. یعنی جدی‌تر وارد مبحث ارشد مدیریت می‌شویم. تا بعد!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *